AB Yapay Zeka Yasası Ertelendi, Ama Beklemek Çözüm Değil: Şirketler Bugün Ne Yapmalı?
AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act) için bu yaz önemli bir değişiklik yaşandı: Dijital Omnibus (Digital Omnibus on AI) 27 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi ve yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin yükümlülüklerin başlangıç tarihini erteledi. Birçok şirket bunu "nefes alma payı" olarak okudu. Oysa ayrıntılara bakınca, yasanın önemli bölümleri ertelenmedi ve bazı yükümlülükler bugün zaten geçerli. Bu yazıda neyin değiştiğini, neyin değişmediğini ve şirketlerin bugün neye odaklanması gerektiğini özetliyoruz.
Neler Ertelendi?
- Bağımsız yüksek riskli sistemler (Ek III): Biyometri, istihdam, kredi puanlama, eğitim ve kritik altyapı gibi alanlardaki sistemler için yükümlülükler 2 Ağustos 2026 yerine 2 Aralık 2027‘de başlıyor.
- Düzenlemeye tabi ürünlere gömülü yüksek riskli yapay zeka (Ek I): Tıbbi cihazlar, makineler ve araçlar gibi ürünlerdeki sistemler için tarih 2 Ağustos 2028‘e kaydı.
Ertelemenin başlıca nedeni, uyum için gerekli uyumlaştırılmış teknik standartların zamanında hazır olmaması. Yani yükümlülüklerin ağırlığı azalmadı; yalnızca takvim kaydı.
Neler Değişmedi?
- Şeffaflık yükümlülükleri (Madde 50): Kullanıcıya bir yapay zeka sistemiyle etkileşimde olduğunu bildirme ve yapay zeka ürettiği içeriği işaretleme gibi yükümlülükler 2 Ağustos 2026’dan beri geçerli. Yalnızca bu tarihten önce piyasada olan sistemlerin sentetik içerik işaretleme yükümlülüğü için 2 Aralık 2026‘ya kadar ek süre tanındı.
- Genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modelleri: Bu modellere ilişkin yükümlülükler Ağustos 2025’ten beri geçerli.
- Yasaklı uygulamalar: Yasa kapsamında yasaklanan yapay zeka kullanımları aynı takvimde uygulanmaya devam ediyor.
Özetle: sohbet botu, içerik üretimi veya müşteri iletişimi için yapay zeka kullanan bir şirket, yüksek risk ertelemesinden bağımsız olarak şeffaflık kurallarıyla zaten karşı karşıya.
Türkiye’deki Şirketler İçin Neden Önemli?
AI Act, yapay zeka sistemlerini AB pazarına sunan ya da çıktıları AB’de kullanılan sağlayıcılar ve kullanıcılar için de geçerli olabiliyor; şirketin nerede kurulu olduğu tek başına belirleyici değil. Avrupa’ya ürün ve hizmet sunan Türk firmaları, özellikle ürünlerine yapay zeka bileşenleri ekleyen üreticiler, bu yüzden bu takvimi yakından izlemeli.
Bugün Atılabilecek 5 Adım
1. Yapay zeka envanteri çıkarın. Şirkette hangi yapay zeka sistemleri kullanılıyor, hangileri ürün ve hizmetlere gömülü? Satın alınan araçlar, kendi geliştirdikleriniz ve ekiplerin kendi başlarına kullandığı servisler dahil, görünürlük her şeyin ilk adımı.
2. Risk sınıflandırması yapın. Bir sistemin yüksek riskli sayılıp sayılmadığı, ertelemeden bağımsız olarak yasanın risk temelli sınıflandırmasına göre belirleniyor. Özellikle istihdam, kredi veya eğitim gibi alanlara dokunan kullanımlar dikkatle değerlendirilmeli.
3. Şeffaflık kurallarını şimdi uygulayın. Sohbet botlarında kullanıcıyı bilgilendirin, yapay zeka ürettiği metin, görsel ve ses içeriklerini işaretleme altyapınızı 2 Aralık 2026 gibi tarihleri göz önünde bulundurarak planlayın.
4. Yönetişim ve dokümantasyon temelini kurun. Risk yönetimi, teknik dokümantasyon, insan gözetimi, kayıt tutma (loglama) ve izleme gibi yüksek risk yükümlülüklerinin hazırlığı uzun sürüyor. Erteleme, bu işe başlamak için ek süre sağlıyor, yapmamak için gerekçe değil.
5. Tedarikçi ve model sağlayıcı ilişkilerini netleştirin. Üçüncü taraf modeller ve araçlar kullanıyorsanız, hangi sorumluluğun kimde olduğunu sözleşmelerde açıkça yazın. Bir sistemi sağlayıcının öngörmediği bir amaçla kullanmak, sorumlulukların değişmesine yol açabilir.
Sonuç: Erteleme Bir Hazırlık Penceresi
Dijital Omnibus yüksek riskli sistemler için takvimi uzattı ama yasanın yapısını, risk temelli yaklaşımı ve temel yükümlülükleri değiştirmedi. Envanter, sınıflandırma ve yönetişim gibi işler zaman alıyor; bu yüzden en verimli yaklaşım, kazanılan süreyi telaşsız ama düzenli bir hazırlık için kullanmak. Bunu yapan şirketler, yalnızca uyumu değil, kurumsal yapay zeka projelerinde güveni ve ölçeklenebilirliği de kazanıyor.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Sistemlerinizin kapsamı ve yükümlülükleriniz için uzman hukuki danışmanlık almanızı öneririz.
İlgili hizmetimiz: https://www.ranna.com.tr/yazilim-gelistirme-hizmeti/